Dala Ta Fadi: Me Ke Faruwa da Tattalin Arzikin Duniya?
A watanni shida na farko na shekarar 2025, dalar Amurka ta fuskanci mummunan koma-baya – mafi muni cikin fiye da shekaru 50.
A watan Yuni kaɗai, darajarta ta ragu da kashi 11% idan aka kwatanta da manyan kuɗaɗen duniya kamar Yuro, Yen, Fan, da Kuɗin Canada.
Wannan faduwa ba ta zo a lokacin da ake tsammani ba. Ta zo ne a daidai lokacin da ake fama da matsalolin tattalin arziki da rikice-rikicen siyasa, abin da ya sanya masana tambayar: shin dala za ta ci gaba da zama uban kuɗin duniya?
Abin da ke damun ’yan kasuwa da masu zuba jari
Masu hannun jari sun fara cire kuɗaɗensu daga asusun ajiyar waje saboda rashin kwarin gwiwa ga dala.
Wasu na ganin manufofin haraji na gwamnatin Trump da jita-jitar cewa Fadar White House na iya rage ƙarfinta da gangan domin farfaɗo da masana’antun cikin gida, sun ƙara tada hankalin kasuwanni.
Masu nazari daga JP Morgan sun yi gargadin cewa rage kuɗin ruwa na gaba da babban bankin Amurka zai kara raunana darajar dala, abin da zai sanya hannun jari su rasa daraja da sauri.
Abin da ke taba rayuwar talakawa
Ga talakawa, wannan faduwa na nufin abu ɗaya: farashin kaya zai tashi. Idan dala ta ragu, Amurka da sauran ƙasashe masu dogaro da ita za su kashe ƙarin kuɗi wajen shigo da kayayyaki.
A ƙarshe, wannan nauyin ya kan sauka ne a kan jama’a da ke siyan abinci, man fetur, da kayan masarufi.
Wani masanin tattalin arziki ya ce:
“Trump ba ya son dala ta yi ƙarfi saboda hakan yana ƙara tsadar kayayyakin da ake shigo da su. Amma idan ta yi rauni kuma, kayayyakin Amurka za su zama arha a waje – talakan Amurka kuwa zai biya farashin hauhawar kaya.”
Abin da ke damun masu yanke hukunci
Ga shugabannin siyasa, batun ya fi tsanani. Dala ce ta kasance ginshiƙin cinikayyar duniya tun bayan Bretton Woods. Amma a yau, ƙasashen BRICS (Brazil, Rasha, Indiya, China, da Afirka ta Kudu) suna ƙoƙarin rage dogaro da ita.
Shugaba Lula na Brazil ya yi kira da a samar da sabon tsari da ba ya dogaro ga dala, yana mai cewa:
“Babu wanda ya taɓa yanke hukunci cewa sai lallai a yi amfani da dala. To, me ya sa duniya za ta ci gaba da dogara gare ta?”
Rasha ma ta riga ta ƙirƙiri tsarin musayar kuɗi nata domin kauce wa takunkumin Amurka.
Wannan kuwa yana nufin siyasar duniya za ta ci gaba da sauyawa, kuma Amurka na iya rasa tasirin da ta dade tana da shi.
Shin dala na dab da durƙushewa?
Masana sun kasu kashi biyu. Wasu na ganin har yanzu babu wani kuɗin da zai iya maye gurbin dala a halin yanzu, ko da kuwa Yuwan na China na ƙara karɓuwa.
Wasu kuma suna ganin cewa dogaro da dala ya riga ya soma dusashewa tun rikicin 2008, lokacin da matsalolin bankuna a Amurka suka girgiza duniya.
Masu nazari daga Boston da Mackenzie suna cewa: duk wani canji a manufofin Amurka na iya girgiza tattalin arzikin duniya baki ɗaya. Wannan ya sa ƙasashen BRICS ke ƙara ƙoƙarin tsayawa da kafafunsu.
Me Wannan Ke Nufi Ga Kowa?
- ’Yan kasuwa da masu hannun jari: Ya kamata su yi taka-tsantsan da jarin da suka zuba cikin dala.
- Talakawa: Su shirya ga yuwuwar tashin farashin kayayyaki da wahalar rayuwa.
- Masu siyasa: Su gane cewa ikon dala na raguwa, kuma ya zama wajibi su fara samar da hanyoyin da ƙasashensu za su tsira.
Ko da yake dala na ci gaba da zama ginshiƙi a kasuwannin duniya, alamun rashin kwarin gwiwa sun fara bayyana.
Idan wannan hali ya ci gaba, duniya na iya shiga sabon babi na cinikayyar kudi – inda ba wai Amurka ba, ba wai China ba, ba ma wata ƙasa ɗaya ba – ke riƙe ragamar tattalin arziki, sai haɗin gwiwar ƙasashe da dama.
