Gwamnati da masana harkokin ilimi a Jihar Kano, arewacin Najeriya, na murnar nasarar da suka samu a fannin ilimi bayan ƙasar ta bayyana cewa jihar ta zarta duk sauran jihohi a yawan ɗaliban da suka ci jarabawar Neco kammala sakandare ta shekarar 2025.
Wannan sakamako ya sanya Kano ta kasance a saman jerin jihohin da suka fi samun nasara wajen cin darussan aƙalla biyar, ciki har da Turanci da Lissafi.
A ranar Laraba ne Hukumar National Examinations Council (NECO) ta fitar da sakamakon jarabawar Senior School Certificate Examination (SSCE) ta 2025, inda ta nuna cewa Kano ta samu yawan ɗalibai 68,159 da suka ci darussa biyar ko fiye — wanda ya kai kusan kashi 5.02% na jimillar ɗaliban da suka ci.
Jimillar ɗaliban da suka rubuta jarabawar ta NECO a shekarar ita ce 1,358,339, inda daga cikinsu 818,492 — kashi 60.26% — suka ci darussan biyar da suka haɗa da Lissafi da Turanci.
Bugu da ƙari, adadin ɗaliban da suka ci darussa biyar ko fiye a duk darussa tara da aka rubuta ya kai 1,144,496 (kashi 84.26%).
Shugaban NECO, Farfesa Ibrahim Wushishi, ya bayyana wadannan lambobi ne a garin Minna, jihar Neja, yana mai cewa sakamakon Kano ya zarce Legas, wadda ta zo ta biyu da ɗalibai 67,007, yayin da Oyo ta zo ta uku da ɗalibai 48,742.
Wannan nasara ta Kano na daga cikin abubuwan da suka janyo cece-kuce da godiya a tsakanin al’umma da gwamnati.
Gwamnatin jihar Kano ta gamsu da nasarar, tana mai cewa an samu wannan sakamako ne sakamakon “gagarumin gyara a fannin ilimi” da take aiwatarwa tun lokacin da Gwamna Abba Kabir Yusuf na jam’iyyar NNPP ya hau mulki.
Wannan ce karo na farko a cikin shekaru da dama da Kano ta samu irin wannan matsayi, duk da yawan ɗaliban da jihar ke da su a duk shekara yayin da ake gudanar da jarabawa.
Me Ya Sa Kano Ta Yi Zarra?
Masana ilimi da masu ruwa da tsaki suna alaƙanta nasarar da wasu muhimman matakai na gwamnati da aka ɗauka. Wasu manyan abubuwan da ake ganin suka taimaka sun haɗa da:
1. Kasafin Kuɗi Mai Girma Ga Ilimi
A kasafin farko na gwamnati bayan hawa mulki a 2023, gwamnatin jihar ta ware Naira biliyan 95 daga cikin jimillar kasafin Naira biliyan 350 (wato kashi 27.1%) ga fannin ilimi. Daga baya kuma ta ƙara ware kashi 31% (Naira biliyan 198) a kasafin 2024.
Wannan matakin ya ninka adadin kuɗin da ake warewa ga ilimi fiye da yadda wasu ƙa’idojin duniya suke ba da shawara (UNESCO na bada shawara 15–20% a wasu lokuta).
Malaman gwamnati sun bayyana cewa wannan zuba jari na ba da damar ɗaukar karin ma’aikata, gina azuzuwa, da aiwatar da shirye-shiryen horo ga malamai.
2. Ƙarin Malamai da Dokokin Ilimi
Gwamnatin ta sanar da ɗaukar ƙarin malamai 5,000 domin inganta tsarin koyarwa, sannan a ranar 8 ga Yunin 2024 an ayyana wasu dokoki na fannin ilimi da suka ƙunshi sauye-sauye na gudanarwa.
3. Tallafin Karatu ga Dalibai
Tallafin karatu da gwamnatin ta kaddamar ya kasance abin ƙarfafawa ga ɗalibai da iyalai su tura yara makaranta da kuma yin ƙoƙari wajen cin jarabawa.
Masana sun bayyana cewa idan ɗalibi yana ganin akwai damar samun tallafi a matakin gaba da sakandare, zai yi ƙoƙari ya ci jarabawa don ci gaba.
4. Ayyukan Kula da Inganci da Kungiyoyi Masu Sa ido
Gamayyar ƙungiyoyi masu bibiya da tabbatar da ingancin ilimi a jihar sun taka rawa wajen matsawa gwamnati sai tayi abin kirki; rubuce-rubuce da damuwa da aka nuna a baya sun jawo canji.
Farfesa Auwalu Halilu, shugaban gamayyar kungiyoyin sa ido, ya ce kulawar su ta taimaka wajen ganin gwamnatin ta maida hankali.
Ra’ayoyin Masana: Dorewa da Abubuwan Da Ake Bukata
Duk da farin cikin da aka nuna, wasu masana sun yi gargadi cewa dole ne a tabbatar da dorewar wadannan nasarori.
Dr Bilyaminu Bello Inuwa, malami a Tsangayar Ilimi ta Jami’ar Bayero, Kano, ya ce dole ne a ga irin wannan sakamako ya maimaitu a shekaru masu zuwa kafin a iya cewa an cimma nasara mai ɗorewa. Ya jaddada bukatar:
- Ci gaba da ware kaso mai yawa ga ilimi a kowace shekara;
- Amfani da kudade yadda ya dace — ba kawai ginannun azuzuwa ba, har da horar da malamai;
- Karfafa rawar iyaye da shugabannin al’umma wajen lura da makarantu;
- Hada kai da kungiyoyi masu zaman kansu wajen sa ido da ingantawa;
- Tabbatar da tallafin matakin gaba don kara wa ɗalibai sha’awa wajen yin nasara.
Kwamishinan Ilimi na Kano, Ali Haruna Makoda, ya bayyana cewa jajircewar gwamna ce ta taimaka wajen wannan nasara. “Duk lokacin da ka samu jajirtaccen mutum, dole za a samu nasara,” in ji shi.
Me Ya Sa Tallafin Karatu Yake Da Muhimmanci?
Dr Bilyaminu ya bayyana cewa tallafin karatu yana bada tabbacin cewa yaran da ke fama da talauci ba za su dakatar da karatunsu ba, wanda hakan ke ƙarfafa su su yi ƙoƙarin samun nasarar jarrabawa.
Yara da suke ganin akwai damar tallafi da guraben karatu za su ci gaba da kasancewa makaranta, shi ya sa gwamnatin ke ƙarfafa wannan tsari.
Yadda Ake Tabbatar da Dorewar Sakamakon
Domin ganin nasarar ta dore, masana sun bayar da shawarwari masu ma’ana:
- Gwamnatin Kano ta ci gaba da rike kaso mai yawa a kasafin ilimi a kowace shekara;
- A dinga amfani da kudade wajen horar da malamai da kuma samar da kayan aiki na zamani ba kawai gina ajujuwa ba;
- Iyaye da shugabannin al’umma su sanya idanu kan yadda makarantu ke gudanarwa;
- Ci gaba da shigar da kungiyoyi masu zaman kansu a fannin sa ido da tallafi;
- Gwamnati ta ci gaba da bai wa ɗalibai tallafi na matakin gaba da sakandare domin ƙara ƙarfafa kwazon ɗalibai.
Nasara da Jihar Kano ta samu a jarabawar NECO ta 2025 alama ce mai karfi cewa haɗin gwiwar gwamnatin jihar, ƙungiyoyi masu zaman kansu, da tallafin karatu na iya kai wa ga ingantaccen sakamako a fannin ilimi.
Amma masana sun yi gargadin cewa domin a tabbatar da cewa wannan nasara ba ta zama abin kallo ba, dole ne a ci gaba da nazari, bibiyar yadda kudaden ake kashewa, da kuma ganin ana samun irin wannan ci gaba a shekaru masu zuwa.
Idan haka ta kasance, Kano zai iya zama abin koyi ga sauran jihohin Najeriya wajen samar da ingantaccen ilimi ga yara da matasa.
