Wata guda bayan shugaban kasa Bola Ahmed Tinubu ya ayyana dokar ta-baci a Jihar Rivers a watan Maris na 2025, a ranar 18 ga Afrilu, tsohon gwamnan jihar kuma ministan babban birnin tarayya, Nyesom Wike, wanda shima mamba ne na dindindin a Body of Benchers, ya gudanar da taron manema labarai a Abuja.
A yayin taron, Wike cikin nishadi ya bayyana cewa wanda ya gaje shi, Gwamna Siminalayi Fubara, “ya kamata ya gode wa shugaban kasa” bisa wannan ayyana dokar ta-baci.
A ranar 22 ga Oktoba, 2025, wannan magana ta samu shigar da ita cikin dokokin Najeriya ta hanyar hukuncin da mai shari’a James Omotosho na babbar kotun tarayya ya yanke a shari’a mai lamba FHC/PH/CS/53/2025, inda ya bayyana cewa wanda ya shigar da kara “ya kamata ya gode wa shugaban kasa” saboda ayyana dokar ta-baci. Wannan hukunci ya zama misali mai karfi kan yadda kujerar shari’a ke tafiya a Najeriya.
Rikicin Shari’a da Siyasa
Lokacin da shugaban kasa Tinubu ya kawo karshen dokar ta-baci a watan Satumba 2025, ya bayyana cewa akwai shari’o’i sama da 40 a kotunan Abuja, Port Harcourt, da Yenagoa da aka shigar don kalubalantar ayyana dokar.
Daya daga cikin wadannan shari’o’in kuwa ita ce wadda alkali James Omotosho ya yanke hukunci a kai ranar 22 ga Afrilu.
Wanda ya shigar da karar, Samuel Amatonjie, ya bayyana kansa a matsayin dan jihar Rivers, mai rajistar zabe, kuma mamba ne na Kungiyar Lauyoyin Najeriya (NBA). Ya shigar da kara kan mutane shida, ciki har da shugaban kasa, shugaban majalisar dattawa, kakakin majalisar wakilai, lauya janar na kasa, majalisar dokoki ta tarayya, da kuma mai kula da dokar ta-baci a jihar.
Ko da yake ya shigar da karar ne a Port Harcourt, abin mamaki shine yadda aka mayar da ita Abuja, inda ta fada hannun alkali James Omotosho — wanda aka fi sani da kusancinsa da duk wani lamari da ya shafi Wike.
Fashewar Rikicin Fubara da Wike
A watan Oktoba 2023, watanni biyar bayan Wike ya bar mulki, majalisar dokoki ta jihar ta kama da wuta cikin yanayi mai cike da shakku. Wannan lamari ya nuna cewa dangantaka tsakanin Wike da wanda ya gaje shi, Gwamna Fubara, ta rabu. Daga nan ne majalisar ta rabu gida biyu — bangaren Fubara da bangaren Wike.
A ranar 6 ga Nuwamba 2023, bangaren da ke goyon bayan gwamna ya tafi kotu domin neman tabbatar da cewa sune majalisar doka ta gaskiya. Mai shari’a Phoebe Ayua ta ki amincewa da bukatar su ta wucin gadi (ex-parte), ta kuma umarci dukkan bangarorin da su gabatar da hujjoji kafin a yanke hukunci, tare da gargadin cewa “kowa ya tsaya inda yake har sai an saurari shari’a.”
Sai dai, a ranar 29 ga Nuwamba 2023, yayin da wannan umarni bai kare ba, Martin Amaewhule, kakakin bangaren Wike, wanda shima yana cikin wadanda ake kara a wancan shari’ar, ya shigar da wata sabuwar kara a Abuja (FHC/ABJ/CS/1613/2023) kan irin wannan batu.
Hukuncin Da Ya Girgiza Jama’a
A wannan karon, alkali James Omotosho ne ya jagoranci shari’ar. A ranar 30 ga Nuwamba, sai ya yanke hukunci cikin gaggawa, ya amince da duk bukatun masu kara ba tare da ya saurari wadanda ake kara ba — abin da ya bambanta da yadda alkali Phoebe Ayua ta gudanar da nata shari’ar.
Ba wannan ne karon farko ba da James Omotosho ke yanke hukunci da ke taimaka wa muradun siyasar Wike. A watan Fabrairu 2019, kafin zaben gwamnan Rivers, ya hana jam’iyyar APC tsayawa da dan takara a jihar — abin da ya tabbatar da nasarar Wike.
Haka kuma a watan Fabrairu 2023, ya hana jam’iyyar PDP daukar matakin ladabtar da Wike saboda zargin karya dokokin jam’iyya, ba tare da ya saurari PDP ba.
A watan Janairu 2024, ya soke kasafin kudin Jihar Rivers, ya kuma ba da umarnin da ke hana Gwamna Fubara “hana” bangaren majalisar Wike gudanar da ayyukansu. Daga bisani, a ranar 31 ga Oktoba 2025, ya sake yanke hukunci a wata kara da magoya bayan Wike suka shigar, inda ya hana INEC halartar babban taron jam’iyyar PDP.
Tambayoyi Kan Adalcin Shari’a
Abin da ya fi tayar da hankali shi ne yadda kusan duk wata shari’a da ke da alaka da muradun Wike ke karewa a gaban alkali James Omotosho — abin da ya haifar da tambaya game da yadda ake rarraba shari’o’i a Babbar Kotun Tarayya.
A cikin hukuncin da ya yanke kan shari’ar Samuel Amatonjie, Omotosho ya ce kotunsa bata da hurumin sauraron karar, sannan ya ce mai karar bai da ikon shigar da ita. Duk da haka, sai ya ci gaba da kare shugaban kasa da sauran wadanda ake kara, har ma ya umarci mai karar da ya biya Naira miliyan 9 a matsayin kudin shari’a.
Masana harkokin doka sun yi nuni da cewa wannan lamari ya zama abin misali kan yadda siyasa ke shiga shari’a a Najeriya. Tun shekaru 190 da suka wuce, marubucin Faransa Alexis de Tocqueville ya ce “ikon shari’a iko ne na farko cikin ikon siyasa.”
A yau, a kotun James Omotosho, wannan magana ta zama gaskiya a aikace — inda shari’a ta zama tamkar kayan aiki na siyasa.
